Trẻ bị thiếu máu không nên ăn gì? 6 thực phẩm cần tránh

Trẻ bị thiếu máu không cần kiêng ăn quá nhiều, nhưng cần tránh hoặc hạn chế 6 nhóm thực phẩm có thể cản trở hấp thu sắt gồm: đồ ngọt – thực phẩm chế biến sẵn, thực phẩm giàu phytate, canxi dùng sai thời điểm, gluten, axit oxalic và polyphenol.

Vậy trẻ bị thiếu máu không nên ăn gì? Cụ thể từng nhóm ảnh hưởng như thế nào? Mẹ hãy theo dõi chi tiết trong bài viết dưới đây.

1. Trẻ bị thiếu máu không nên ăn gì?

Trẻ bị thiếu máu không cần kiêng khem tuyệt đối, nhưng cần tránh hoặc hạn chế những thực phẩm cản trở hấp thu sắt, đồng thời sắp xếp thời điểm ăn hợp lý để tối ưu hiệu quả bổ sung sắt.

Dưới đây là các nhóm thực phẩm mẹ cần lưu ý:

1.1. Đồ ngọt, thực phẩm chế biến sẵn, thức ăn nhanh

Trẻ thiếu máu nên loại bỏ hoàn toàn đồ ngọt và các thực phẩm chế biến sẵn khỏi khẩu phần hằng ngày.

Các loại bánh kẹo, nước ngọt, xúc xích, đồ chiên rán (gà rán, khoai tây chiên…) thường nghèo vi chất, đặc biệt là sắt và các yếu tố tạo máu

Không chỉ vậy, nhóm thực phẩm này còn:

• Làm trẻ nhanh no, giảm cảm giác thèm ăn, từ đó ăn ít thực phẩm giàu sắt hơn
• Chứa nhiều đường, chất béo xấu, ảnh hưởng đến chuyển hóa và hấp thu dinh dưỡng
• Có thể làm rối loạn hấp thu vi chất, gián tiếp khiến tình trạng thiếu máu kéo dài

1.2. Thực phẩm chứa Phytates

Phytates có nhiều trong lúa mì, đậu, gạo… và có thể gắn với sắt trong đường tiêu hóa, tạo thành dạng khó hấp thu, khiến cơ thể hấp thu sắt kém hơn..

Nghiên cứu đăng trên Tạp chí Tiêu hóa Scandinavia chỉ ra rằng, chế độ ăn nhiều phytate có thể cản trở hấp thu sắt. Tuy nhiên, sự cản trở này có thể được giảm đáng kể nếu bữa ăn có thêm vitamin C hoặc thịt.^[1]Hallberg L. (1987). Wheat fiber, phytates and iron absorption. Scandinavian Journal of Gastroenterology Supplement. Truy cập ngày 15/04/2026.

Vì vậy:

• Không cần kiêng gạo, đậu, ngũ cốc
• Nên kết hợp đa dạng thực phẩm, đặc biệt là vitamin C và thịt trong bữa ăn

1.3. Thực phẩm giàu Canxi

Một số thực phẩm giàu canxi phổ biến gồm: sữa, phô mai, đậu phụ, bông cải xanh, khoai lang, khoai tây.

Trẻ thiếu máu không cần kiêng sữa và thực phẩm giàu canxi, nhưng cần sử dụng đúng cách.

Canxi là vi chất quan trọng cho sự phát triển xương và hệ thần kinh. Tuy nhiên, khi dùng cùng lúc với sắt, canxi có thể cạnh tranh hấp thu tại ruột, làm giảm lượng sắt cơ thể hấp thu được^[2]Cook JD, Dassenko SA, Whittaker P. (1991). Calcium supplementation: effect on iron absorption. American Journal of Clinical Nutrition. Truy cập ngày 16/04/2026..

Vì vậy, khi bổ sung sắt cho trẻ, mẹ cần lưu ý:

• Không nên cho trẻ dùng thực phẩm giàu canxi cùng bữa ăn giàu sắt
• Nên uống sữa hoặc dùng thực phẩm giàu canxi cách thời điểm uống sắt hoặc bữa ăn giàu sắt khoảng 2 giờ

1.4. Trẻ bị thiếu máu kiêng ăn gì – Gluten

Khi trẻ bị thiếu máu, việc chăm sóc dinh dưỡng đúng cách là rất quan trọng để cung cấp đủ chất cần thiết cho cơ thể. Trong quá trình tạo ra tế bào hồng cầu cho máu, sắt và axit folic được coi là hai chất điều kiện cần thiết.

Tuy nhiên, việc hấp thụ hiệu quả hai chất này phụ thuộc vào điều kiện của đường ruột. Điều này có nghĩa là nếu có những yếu tố gây cản trở như gluten, quá trình tạo hồng cầu có thể bị ảnh hưởng tiêu cực.

Gluten là một chất có trong lúa mì và lúa mạch, và nó có khả năng làm suy giảm khả năng hấp thụ sắt và axit folic trong ruột. Theo thời gian, hàm lượng gluten trong cơ thể có thể dẫn đến việc đào thải sắt một cách không hiệu quả, gây ra tình trạng thiếu máu nghiêm trọng hơn.

1.5. Đồ ăn, đồ uống chứa axit oxalic

Nhóm thực phẩm giàu axit oxalic thường xuyên được cho là nguyên nhân chính gây ra tình trạng thiếu máu ở trẻ.

Axit oxalic là một loại axit hữu cơ được xem là rất mạnh và được các chuyên gia dinh dưỡng đánh giá là không tốt cho sức khỏe. Axit này nhanh chóng kết hợp với canxi có trong máu để tạo thành kết tủa.

Những kết tủa này có thể lưu lại trong cơ thể, đặc biệt là gần các mạch máu của tim, gây ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe của máu và hệ tim mạch. Cụ thể, hệ tuần hoàn máu của những trẻ bị thiếu máu có nguy cơ bị tắc nghẽn cao hơn và có thể dẫn đến những biến chứng nguy hiểm.

1.6. Thực phẩm giàu Polyphenol

Polyphenol là nhóm hợp chất phổ biến trong thực phẩm, có nhiều trong ngũ cốc, gia vị, trà, cà phê và ca cao. Nhóm chất này có thể gắn với sắt, làm giảm khả năng hấp thu sắt của cơ thể. Một số hợp chất thuộc nhóm polyphenol gồm tannin, axit phenolic và flavonoid.

Nghiên cứu cho thấy, 200 mg polyphenol từ đậu có thể làm giảm khả năng hấp thu sắt lên tới 45%^[3]Elif Piskin, Danila Cianciosi, Sukru Gulec, Merve Tomas, Esra Capanoglu. (2022). Iron Absorption: Factors, Limitations, and Improvement Methods. ACS Omega. Truy cập ngày 16/04/2026..

Vì vậy, không nên cho trẻ uống trà, cà phê, ca cao hoặc thực phẩm có chứa chất này.

2. Những trẻ em nào có nguy cơ thiếu máu cao?

• Sinh non hoặc nhẹ cân: Lượng sắt dự trữ trong cơ thể bé sơ sinh được tổng hợp chủ yếu ở 3 tháng cuối thai kỳ. Vì thế, trẻ sinh non (dưới 37 tuần) sẽ thiếu hụt nặng lượng sắt nguyên tố này, dẫn đến thiếu máu ngay từ những tuần đầu tiên.
• Trẻ bú mẹ từ 4 tháng tuổi: Sắt trong sữa mẹ tuy dễ hấp thu nhưng hàm lượng thấp, có thể không đủ đáp ứng nhu cầu tăng trưởng nhanh của trẻ. Đồng thời, đây là lúc lượng sắt dự trữ ở trẻ cạn kiệt dần.
• Sống trong cảnh nghèo đói: Thiếu hụt dinh dưỡng từ chế độ ăn là nguyên nhân mà trẻ em nghèo thường có biểu hiện thiếu máu mạn tính.
• Lạm dụng sữa bò từ sớm: Sữa bò chứa rất ít sắt và các vi chất tạo máu khác. Trong khi đó, hàm lượng Canxi và đạm sữa cao của thức uống này thường cạnh tranh làm giảm hấp thu sắt chủ động trên thành ruột. Từ đó, làm tăng cao nguy cơ thiếu máu cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ.
• Chế độ ăn ít sắt và các vi chất tạo máu: Chế độ ăn dặm không cân bằng cũng là một trong những nguyên nhân dẫn đến thiếu máu ở trẻ nhỏ. Thông thường, những bé lười ăn thịt đỏ, cá, rau xanh hoặc các loại trái cây có thể mắc phải thiếu máu nhẹ trong thời gian dài.
• Trẻ bị các bệnh lý nhiễm trùng mạn tính: Các nhiễm trùng mạn có thể dẫn đến sự sụt giảm tuổi thọ hồng cầu, giảm sinh hồng cầu hoặc giảm khả năng tái tạo sắt trong tế bào. Theo đó, trẻ dễ bị thiếu máu kéo dài nếu không được can thiệp điều trị đúng thời điểm.

3. Khi nào cần đưa trẻ đi khám?

Nếu mẹ nghi ngờ bé bị thiếu máu, nên đưa trẻ đi khám khi thấy:

• Bé xanh xao, nhợt nhạt, mệt mỏi, ít chơi
• Biếng ăn, chậm tăng cân hoặc kém phát triển
• Đã bổ sung sắt nhưng không cải thiện sau 1–2 tháng
• Bé thuộc nhóm nguy cơ cao (sinh non, bú mẹ hoàn toàn >4 tháng, chế độ ăn thiếu sắt)
• Xuất hiện dấu hiệu bất thường như sốt kéo dài, nhiễm trùng tái diễn

Việc thăm khám sớm giúp xác định đúng nguyên nhân và bổ sung sắt phù hợp, tránh thiếu máu kéo dài ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ.

Trẻ thiếu máu không cần kiêng khem quá mức, nhưng cần tránh và hạn chế những thực phẩm cản trở hấp thu sắt, đồng thời xây dựng chế độ ăn hợp lý. Nếu mẹ nghi ngờ bé thiếu máu hoặc tình trạng không cải thiện, nên đưa trẻ đi khám để được hướng dẫn bổ sung phù hợp.