Hướng dẫn điều trị và phòng ngừa thiếu máu ở trẻ em

Thiếu máu ở trẻ em khá phổ biến nhưng thường khó nhận biết sớm. Nếu không điều trị kịp thời, tình trạng này có thể ảnh hưởng đến tăng trưởng và phát triển của trẻ.

Bài viết dưới đây sẽ giúp ba mẹ hiểu rõ các hướng điều trị và cách phòng ngừa thiếu máu ở trẻ theo từng nguyên nhân và độ tuổi, tham khảo từ Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị một số bệnh thường gặp ở trẻ em – Bộ Y tế.

5 cách điều trị thiếu máu ở trẻ em

Việc điều trị trẻ thiếu máu không chỉ giúp cải thiện sự phát triển và chất lượng cuộc sống của trẻ, mà còn giảm nguy cơ mắc các biến chứng nguy hiểm. Trong hướng dẫn này, chúng tôi sẽ cung cấp cho bạn những hướng điều trị trẻ thiếu máu hiệu quả dựa trên các nguyên nhân phát sinh.

1. Thiếu máu do thiếu sắt

Nguyên tắc điều trị

Thiếu máu thiếu sắt cần được điều trị sớm, đúng liều và đủ thời gian để giúp trẻ phục hồi lượng máu và cải thiện sức khỏe.

Điều trị cụ thể^[1]Bộ Y tế Việt Nam. (2015). Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị một số bệnh thường gặp ở trẻ em. Ban hành kèm theo Quyết định số 3312/QĐ-BYT ngày 07/8/2015. … Continue reading

Bổ sung sắt đường uống

• Là phương pháp điều trị chính.
• Liều thường dùng: 4–6 mg sắt nguyên tố/kg/ngày.
• Thời gian điều trị khoảng 6–8 tuần hoặc theo chỉ định bác sĩ.

Tiêm sắt

Có thể được chỉ định nếu trẻ:

• Không uống được sắt
• Kém hấp thu
• Không đáp ứng điều trị đường uống

Truyền máu

• Áp dụng trong trường hợp thiếu máu nặng hoặc cần nâng nhanh hemoglobin.

2. Thiếu máu do thiếu vitamin

Thiếu máu do thiếu vitamin B12 ở trẻ nhỏ có thể được điều trị dễ dàng thông qua chế độ ăn uống và bổ sung vitamin.

• Bổ sung vitamin B12 qua thực phẩm như thịt, cá, trứng, sữa và ngũ cốc.
• Một số trường hợp cần bổ sung vitamin B12 bằng thuốc uống, xịt mũi hoặc tiêm theo chỉ định bác sĩ.
• Điều trị sớm giúp cải thiện thiếu máu và hạn chế ảnh hưởng đến não, tim và thần kinh.

Lưu ý

• Kiểm tra các thuốc đang sử dụng: Nếu trẻ đang dùng các loại thuốc như thuốc kháng Histamin H2, Chloramphenicol, và axit Aminosalicylic, cần liên hệ với bác sĩ để xem xét cần bổ sung vitamin B12 hay không.
• Tránh uống vitamin B12 cùng lúc với vitamin C. Bổ sung vitamin B12 trước, sau đó từ 2 giờ trở lên, mới sử dụng vitamin C để tránh giảm lượng vitamin B12.
• Cần theo dõi mức độ vitamin B12 trong cơ thể và bổ sung khi có các dấu hiệu như cơ thể suy nhược, kém tập trung, giảm trí nhớ và mất ngủ.
• Trước khi bổ sung vitamin B12 cho trẻ, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ để được tư vấn đúng liều lượng và thời gian sử dụng phù hợp.

3. Điều trị thiếu máu ở trẻ em do suy tuỷ

Điều trị suy tủy ở trẻ em phụ thuộc vào mức độ nặng của bệnh.

Suy tủy không nặng:

Chủ yếu theo dõi sát và điều trị hỗ trợ. Nếu trẻ xuất hiện thiếu máu nặng, chảy máu hoặc nhiễm trùng nặng thì sẽ điều trị như suy tủy nặng.

Suy tủy nặng:

Ưu tiên ghép tế bào gốc tạo máu nếu có người cho cùng huyết thống phù hợp HLA. Nếu không có người cho phù hợp, trẻ có thể được điều trị ức chế miễn dịch bằng ATG, Cyclosporine A, Methylprednisolone và các yếu tố tăng trưởng tạo máu.

Trường hợp không đáp ứng điều trị, bác sĩ có thể cân nhắc:

• Ghép tế bào gốc từ người cho không cùng huyết thống phù hợp HLA hoặc
• Dùng Cyclophosphamide liều cao phối hợp Cyclosporine A.

Điều trị hỗ trợ:

• Chống thiếu máu: truyền khối hồng cầu
• Phòng chảy máu: truyền khối tiểu cầu
• Đề phòng nhiễm khuẩn: Giữ vệ sinh cá nhân và răng miệng. Nếu trẻ sốt cần điều trị nhiễm khuẩn sớm.

4. Điều trị thiếu máu ở trẻ em do Thalassemia

Việc điều trị Thalassemia thường kéo dài và cần phối hợp nhiều phương pháp nhằm kiểm soát tình trạng thiếu máu, hạn chế biến chứng và cải thiện chất lượng sống cho trẻ.^[2]Bộ Y tế Việt Nam. (2015). Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị một số bệnh thường gặp ở trẻ em. Ban hành kèm theo Quyết định số 3312/QĐ-BYT ngày 07/8/2015. … Continue reading

• Truyền máu: Là phương pháp điều trị chính giúp duy trì hemoglobin ổn định. Trẻ thường cần truyền máu định kỳ mỗi 4–6 tuần.
• Điều trị thải sắt: Truyền máu nhiều lần có thể gây dư thừa sắt trong cơ thể. Chỉ định thải sắt bằng thuốc truyền dưới da Desferrioxamine để giúp loại bỏ lượng sắt dư thừa.
• Điều trị hỗ trợ: Trẻ cần được đảm bảo dinh dưỡng đầy đủ. Bổ sung thêm acid folic, vitamin E. Hạn chế các thực phẩm bổ sung sắt, nhiều đường, canxi.
• Cắt lách: Được chỉ định khi lách quá to hoặc nhu cầu truyền máu tăng cao.
• Ghép tuỷ phù hợp HLA: Là biện pháp hiệu quả trong điều trị, tỉ lệ 90% trường hợp không triệu chứng sau 3 năm ở những trẻ không có gan to và xơ gan.

Lưu ý

• Trẻ cần được theo dõi và điều trị bởi bác sĩ có kinh nghiệm về Thalassemia.
• Cần tái khám định kỳ để theo dõi mức độ thiếu máu và các biến chứng liên quan.
• Hỗ trợ tinh thần cho trẻ và gia đình cũng rất quan trọng trong quá trình điều trị.

5. Thiếu máu do tan máu miễn dịch

Điều trị cụ thể

• Điều trị với corticoid: Theo các nghiên cứu phổ biến nhất, Corticoid là lựa chọn đầu tay để điều trị thiếu máu tự miễn. Liều đầu tiên của Corticoid được khuyến nghị là 1-2 mg/kg/ngày. Khi huyết sắc tố đạt mức > 80G/L và cơ thể đáp ứng tốt với thuốc, liều dùng sẽ được giảm dần với 30%/tuần.
• Dùng thuốc ức chế miễn dịch: Các thuốc ức chế miễn dịch khác như Azathioprine (Imurel) cũng được sử dụng trong trường hợp bệnh không đáp ứng với Corticoid. Trong tình huống cấp cứu, hoặc khi truyền máu và Corticoid không hiệu quả, Gamma Globulin là một phương án dự phòng hợp lý.
• Cắt lách: Cắt lách cũng là một phương pháp điều trị được xem xét. Phương pháp này được áp dụng trong trường hợp các phương pháp phía trên không thành công sau 3 – 6 tháng điều trị hoặc có dấu hiệu phụ thuộc liều.

Lưu ý

• Điều trị thiếu máu do tan máu miễn dịch có tiên lượng tốt nếu tuân thủ đúng phương pháp.

Làm sao để phòng ngừa thiếu máu cho trẻ?

Phòng ngừa thiếu máu cho trẻ cần được thực hiện từ sớm thông qua chế độ dinh dưỡng phù hợp, đảm bảo nguồn sữa cho trẻ bú, tăng cường thực phẩm giàu sắt và bổ sung sắt đúng thời điểm khi cần thiết. Tùy theo từng độ tuổi, nhu cầu sắt và cách dự phòng thiếu máu ở trẻ cũng sẽ khác nhau.

1. Bé sơ sinh dưới 6 tháng tuổi

Đảm bảo nguồn sữa mẹ cho trẻ bú

Ở trẻ sơ sinh dưới 6 tháng tuổi, dinh dưỡng cho bé chủ yếu đến từ sữa mẹ. Vì thế, để dự phòng thiếu máu cho bé, cách an toàn nhất là nâng cao chất lượng sữa cho mẹ và đảm bảo bé bú đủ:

• Mẹ duy trì chế độ ăn đầy đủ sắt và dưỡng chất.
• Ưu tiên thịt, cá, trứng và các thực phẩm giàu sắt.
• Cho bé bú đủ cữ và tăng số lần bú phù hợp.

Gợi ý số cữ bú và lượng sữa cho mẹ:

Chọn sữa công thức giàu sắt

Sữa công thức là một dạng đặc biệt để cung cấp các chất dinh dưỡng cần thiết cho trẻ sơ sinh. Các thành phần bên trong bắt chước lại tương đối chính xác dinh dưỡng trong sữa mẹ. 

Vì vậy, nó thường được sử dụng để bổ sung hoặc thay thế hoàn toàn sữa mẹ.

Sữa công thức giàu sắt có thể chứa khoảng 12 mg sắt trong mỗi lít. Và để khai thác được lợi ích vượt trội nhất từ loại sữa này cho bé, mẹ có thể cho bé bú theo những hướng dẫn  trong bảng dưới đây:

Lưu ý:

• Bảng trên chỉ mang ý nghĩa tham khảo. Mẹ nên cho bé uống sữa mẹ và sữa công thức theo các cữ bú đan xen lẫn nhau. 
• Sữa mẹ cần được ưu tiên trước và bù sữa công thức cho bé ở cữ liền sau nếu trẻ còn đói. 
• Tuyệt đối không nên tự ý pha 2 thức uống lại với nhau. Việc này có thể gây lên rối loạn tiêu hoá và giảm hấp thu dinh dưỡng trên thành ruột của bé.

2. Trẻ sơ sinh bắt đầu ăn dặm

Tăng cường sắt, vitamin và các yếu tố tạo máu

Việc có đa dạng thực phẩm giúp cung cấp cho bé các chất dinh dưỡng quan trọng như vitamin và khoáng chất, bao gồm kẽm, magie, vitamin A, B.

Tuy nhiên, để dự phòng trẻ thiếu máu, mẹ cần ưu tiên các thực phẩm từ nguồn động vật. Theo đó, thực phẩm từ động vật chứa sắt hem hấp thu tốt (25%). Trong khi đó, sắt từ thực vật là sắt non hem hấp thu kém hơn (10%).

Dưới đây là chế độ ăn dặm tiêu chuẩn cho bé từ 6 – 9 tháng tuổi mà mẹ có thể tham khảo:

Tránh các thực phẩm giảm hấp thu sắt

• Hạn chế thực phẩm chứa cafein như cà phê, bánh kẹo chứa cafein.
• Giảm dùng trà, nước ép vị chát hoặc thực phẩm giàu polyphenol.
• Không nên bổ sung sắt cùng sữa hoặc thực phẩm giàu canxi.
• Hạn chế thực phẩm chứa nhiều phytat như cám ngũ cốc, đậu chưa xử lý kỹ khi uống sắt.

Ngủ và nghỉ ngơi đủ thời gian

Trong quá trình ngủ, cơ thể của trẻ được nghỉ ngơi và phục hồi, cái áp dụng cho quá trình tạo máu. Khi trẻ ngủ đủ giấc, cơ thể sẽ hoạt động tốt hơn và quá trình sản xuất và tạo mới tế bào máu sẽ diễn ra hiệu quả hơn. 

Việc có đủ máu là quan trọng để cung cấp oxy và chất dinh dưỡng cho các cơ quan và mô trong cơ thể, đồng thời giúp loại bỏ chất thải và duy trì sức khỏe tổng thể. Do đó, mẹ cần đảm bảo trẻ có đủ thời gian ngủ và nghỉ ngơi là điều quan trọng để hỗ trợ quá trình tạo máu của cơ thể.

3. Bổ sung sắt trực tiếp cho bé

Chế độ ăn và sữa mẹ sẽ có thể không đáp ứng đủ nhu cầu sắt cho bé trong gian đoạn phát triển thể chất mạnh mẽ (4-6 tháng tuổi). Vì thế, mẹ hãy bổ sung sắt trực tiếp cho bé ngay tại những thời điểm này để con phát triển trí óc và thể trạng toàn diện. 

Dưới đây là hướng dẫn bổ sung sắt dự phòng cho trẻ của Hiệp hội Nhi khoa Canada và Học viện Nhi khoa Hoa Kỳ: 

Mẹ cũng có thể để lại thông tin trong bảng dưới đây để đặt sắt Ferrolip Baby và được tư vấn cụ thể trong quá trình sử dụng từ chuyên gia.

Vui lòng bật JavaScript trong trình duyệt của bạn để hoàn thành Form này.

Độ tuổi của trẻ

Bé đang gặp vấn đề gì?

• Xanh xao, lòng bàn tay, bàn chân nhợt
• Miệng và mí mắt nhợt nhạt
• Biếng ăn
• Chậm tăng cân
• Hay ốm
• Khó ngủ, quấy khóc
• Móng tay dễ gãy và rụng tóc

Số điện thoại *

Họ và tên

Nội dung cần tư vấn thêm

Nhận tư vấn ngay

Như vậy bài viết này đã giúp bố mẹ hiểu rõ các biện pháp phòng ngừa thiếu máu cho trẻ. Nếu còn thắc mắc, mẹ hãy để lại thông tin hoặc liên hệ hotline 1900 636 985 để được tư vấn.