Sàng lọc thiếu sắt ở trẻ em theo hướng dẫn AAP 2026

Thiếu sắt là một trong những thiếu hụt dinh dưỡng phổ biến ở trẻ em. Đáng lưu ý, trẻ có thể thiếu sắt ngay cả khi chưa xuất hiện thiếu máu, khiến tình trạng này dễ bị bỏ sót nếu chỉ dựa vào các biểu hiện bên ngoài.

Theo Học viện Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) 2026, sàng lọc thiếu sắt đúng thời điểm và đúng đối tượng giúp phát hiện sớm, điều trị kịp thời trước khi thiếu sắt ảnh hưởng đến sự phát triển và sức khỏe của trẻ.

Cơ sở của việc sàng lọc thiếu sắt ở trẻ

Thiếu sắt không chỉ ảnh hưởng đến quá trình tạo máu mà còn tác động đến nhiều cơ quan trong cơ thể, đặc biệt là hệ thần kinh, tim mạch và miễn dịch.

Theo AAP 2026, thiếu máu thiếu sắt chỉ là giai đoạn nặng nhất của thiếu sắt, xuất hiện sau khi dự trữ sắt của cơ thể đã cạn kiệt. Điều này đồng nghĩa với việc nếu chỉ chờ đến khi trẻ bị thiếu máu mới phát hiện thì trẻ có thể đã trải qua một thời gian dài thiếu sắt.

Nhiều nghiên cứu được AAP tổng hợp cũng cho thấy thiếu sắt trong những năm đầu đời, dù chưa gây thiếu máu, vẫn có thể ảnh hưởng đến sự phát triển thần kinh và những tác động này có thể kéo dài đến tuổi trưởng thành.

Chính vì vậy, AAP 2026 nhấn mạnh việc sàng lọc nhằm phát hiện thiếu sắt từ giai đoạn sớm, thay vì chỉ phát hiện khi đã xuất hiện thiếu máu.

AAP 2026 khuyến cáo sàng lọc thiếu sắt cho những đối tượng nào?

AAP 2026 khuyến cáo sàng lọc thiếu sắt theo từng nhóm nguy cơ, thay vì áp dụng cùng một thời điểm cho tất cả trẻ. Cụ thể, trẻ bú mẹ hoàn toàn nên sàng lọc lúc 9–12 tháng, trẻ dùng sữa công thức tăng cường sắt nên sàng lọc lúc 15–18 tháng và trẻ dưới 4 tuổi có yếu tố nguy cơ cần được đánh giá trong mỗi lần khám sức khỏe định kỳ.

Trẻ bú mẹ hoàn toàn (9–12 tháng)

Theo AAP, trẻ bú mẹ hoàn toàn trong năm đầu đời, đặc biệt chưa được bổ sung sắt hoặc chưa ăn dặm đầy đủ thực phẩm giàu sắt, là nhóm có nguy cơ thiếu sắt cao.

Vì vậy, AAP khuyến cáo nhóm trẻ này nên được sàng lọc thiếu sắt và thiếu máu thiếu sắt khi 9–12 tháng tuổi.

Nội dung sàng lọc

• Đánh giá tiền sử dinh dưỡng và các yếu tố nguy cơ.
• Khám lâm sàng.
• Thực hiện: Công thức máu (CBC), Ferritin huyết thanh (ưu tiên).
• Nếu chưa có điều kiện làm Ferritin, ít nhất cần đo Hemoglobin để sàng lọc ban đầu.

Trẻ sử dụng sữa công thức tăng cường sắt (15–18 tháng)

Trong năm đầu đời, trẻ sử dụng sữa công thức tăng cường sắt thường có nguy cơ thiếu sắt thấp hơn do sữa công thức cung cấp khoảng 5–9 mg sắt/ngày, đáp ứng phần lớn nhu cầu sắt của trẻ.

Tuy nhiên, sau 12 tháng tuổi, đa số trẻ chuyển sang sữa bò hoặc các loại sữa thực vật (như sữa đậu nành, sữa yến mạch, sữa hạnh nhân). Các loại sữa này chỉ cung cấp dưới 1 mg sắt/ngày, khiến lượng sắt trong khẩu phần giảm đáng kể. Nếu chế độ ăn dặm không bổ sung đủ thực phẩm giàu sắt, trẻ sẽ bước vào giai đoạn có nguy cơ thiếu sắt cao.

Vì vậy, AAP 2026 khuyến cáo những trẻ sử dụng sữa công thức tăng cường sắt trong năm đầu đời nên được sàng lọc thiếu sắt và thiếu máu thiếu sắt ở thời điểm 15–18 tháng tuổi, đặc biệt khi đã chuyển sang uống sữa bò hoặc sữa thực vật.

Nội dung sàng lọc

• Đánh giá chế độ ăn và lượng sữa trẻ sử dụng.
• Khám lâm sàng.
• Thực hiện: CBC, Ferritin huyết thanh.
• Đặc biệt lưu ý trẻ uống trên khoảng 710 mL sữa/ngày hoặc chế độ ăn nghèo sắt.

Trẻ dưới 4 tuổi có yếu tố nguy cơ

Sau lần sàng lọc đầu tiên, từ thời điểm đó đến 4 tuổi, AAP khuyến cáo cần đánh giá nguy cơ thiếu sắt trong mỗi lần khám sức khỏe định kỳ.

Các yếu tố nguy cơ gồm:

• Uống quá nhiều sữa bò hoặc sữa thực vật.
• Chế độ ăn thiếu thực phẩm giàu sắt.
• Béo phì.
• Điều kiện kinh tế – xã hội khó khăn.
• Mất an ninh lương thực.
• Trẻ tị nạn hoặc các yếu tố xã hội khác làm tăng nguy cơ thiếu sắt.

Nội dung sàng lọc

Đối với những trẻ có yếu tố nguy cơ, bác sĩ sẽ:

• Khai thác tiền sử dinh dưỡng và bệnh sử.
• Khám lâm sàng.
• Chỉ định CBC kết hợp Ferritin để đánh giá tình trạng sắt khi nghi ngờ thiếu sắt.

  

Điểm mới của AAP 2026 về sàng lọc thiếu sắt

So với hướng dẫn trước đây, AAP 2026 có một số cập nhật quan trọng:

• Chuyển trọng tâm từ phát hiện thiếu máu sang phát hiện thiếu sắt sớm.
• Cá thể hóa thời điểm sàng lọc theo nguồn dinh dưỡng của trẻ trong năm đầu đời.
• Ưu tiên kết hợp CBC và Ferritin huyết thanh để phát hiện cả thiếu sắt chưa có thiếu máu.
• Đánh giá yếu tố nguy cơ trong mỗi lần khám sức khỏe định kỳ nhằm phát hiện sớm trẻ cần xét nghiệm.

Sàng lọc thiếu sắt theo hướng dẫn AAP 2026 giúp phát hiện tình trạng thiếu sắt ngay từ giai đoạn sớm, trước khi tiến triển thành thiếu máu. Thực hiện sàng lọc đúng thời điểm và đúng đối tượng sẽ giúp trẻ được can thiệp kịp thời, góp phần bảo vệ sức khỏe và sự phát triển toàn diện.

Ba mẹ có thể xem tài liệu đầy đủ của AAP tại đây: Prevention, Screening, Diagnosis, and Treatment of Iron Deficiency and Iron Deficiency Anemia in Infants, Children, and Adolescents: Clinical Report