Tiền sản giật khi mang thai là gì? Khi nào cần đi khám?

Tiền sản giật là một trong những biến chứng thai kỳ nguy hiểm mà các mẹ bầu luôn lo sợ và gắng hết sức để không gặp phải. Bởi tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe người mẹ mà còn đe dọa đến sự phát triển và an toàn của thai nhi nếu không được phát hiện kịp thời. Bài viết này sẽ cho mẹ biết tiền sản giật khi mang thai là gì và những lời khuyên hữu ích cho mẹ.

Tiền sản giật khi mang thai là gì?

Tiền sản giật là một rối loạn đặc trưng riêng của thai kỳ, thường xảy ra sau tuần thai thứ 20 và ảnh hưởng đến khoảng 5–8% các bà bầu trên toàn thế giới. Đây là một tình trạng phức tạp, phát triển âm thầm nhưng có thể gây hậu quả nghiêm trọng nếu không được theo dõi và can thiệp kịp thời.

Khác với các bệnh lý thông thường, tiền sản giật không đơn thuần chỉ là tình trạng “huyết áp cao khi mang thai”. Nó là kết quả của sự tương tác bất thường giữa thai nhi – nhau thai – và cơ thể mẹ bầu, dẫn đến một loạt phản ứng bất ổn trong hệ mạch máu, thần kinh và chuyển hoá.

Về bản chất, tiền sản giật được xem như một dạng bệnh lý toàn thân cấp tính trong thai kỳ, gây ảnh hưởng trực tiếp đến nhiều cơ quan như não, gan, thận và mạch máu. Tùy mức độ, bệnh có thể biểu hiện rõ hoặc chỉ phát hiện được qua các xét nghiệm tiền sản giật lâm sàng ^[1]Preeclampsia. Ngày truy cập: 24/4/2025.
https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/preeclampsia/symptoms-causes/syc-20355745.

Khái niệm “tiền sản giật” cũng khác với “sản giật” – là giai đoạn nguy hiểm nhất khi bệnh tiến triển đến mức gây co giật, hôn mê, thậm chí đe dọa tính mạng mẹ và bé. Do đó, việc phát hiện sớm và điều trị tiền sản giật là chìa khóa để ngăn ngừa biến chứng nặng nề này.

Nguyên nhân gây tiền sản giật khi mang thai

Đến nay, giới y học vẫn chưa xác định chính xác nguyên nhân duy nhất gây ra tình trạng này. Tuy nhiên, nhiều giả thuyết đã chỉ ra rằng tiền sản giật là một “hội chứng” với nhiều yếu tố kết hợp, trong đó nổi bật nhất là:

• Rối loạn mạch máu nhau thai: Ở các mẹ bầu bị tiền sản giật, quá trình tạo mạch máu gặp trục trặc. Các mạch máu hình thành không đầy đủ, hẹp hoặc không phát triển đúng cách, khiến máu cung cấp cho thai bị thiếu hụt ^[2]Pre-eclampsia. Ngày truy cập: 24/4/2025.
  https://www.nhs.uk/conditions/pre-eclampsia/causes/#:~:text=Pre%2Declampsia%20is%20thought%20to,cause%20isn’t%20fully%20understood..
• Rối loạn miễn dịch: Bào thai mang một nửa vật chất di truyền từ người cha – điều này khiến cơ thể mẹ phải “thích nghi miễn dịch”. Nếu hệ miễn dịch của mẹ phản ứng quá mạnh hoặc quá yếu với bào thai, sẽ xảy ra những rối loạn miễn dịch âm thầm, trong đó có tiền sản giật. Đây là lý do vì sao người mang thai lần đầu hoặc với bạn tình mới có nguy cơ cao hơn.
• Di truyền: Nếu mẹ, chị gái hoặc bà ngoại của thai phụ từng mắc tiền sản giật, khả năng người đó cũng bị bệnh sẽ cao hơn nhiều..
• Do mẹ có bệnh nền: Các bệnh lý mãn tính như cao huyết áp, đái tháo đường, bệnh thận, lupus ban đỏ hệ thống hoặc rối loạn đông máu là những yếu tố nguy cơ cao gây tiền sản giật.
• Dinh dưỡng thiếu canxi, magie: Canxi và magie đóng vai trò điều hòa huyết áp tự nhiên, giúp ổn định hệ thần kinh và mạch máu. Thiếu các vi chất này có thể làm tăng phản xạ co mạch và khiến huyết áp tăng cao bất thường – yếu tố then chốt trong cơ chế tiền sản giật.

Bên cạnh đó, nếu mẹ nằm trong những yếu tố nguy cơ dưới đây thì có tỷ lệ rất cao gặp phải tiền sản giật thai kỳ:

• Mang thai lần đầu
• Mang song thai hoặc đa thai
• Có tiền sử bị tiền sản giật ở lần mang thai trước
• Mắc các bệnh lý nền như cao huyết áp, tiểu đường, bệnh thận
• Có người thân từng bị tiền sản giật
• Béo phì hoặc tăng cân quá mức trong thai kỳ
• Mẹ dưới 18 tuổi hoặc trên 35 tuổi
• Có khoảng cách giữa hai lần mang thai quá ngắn hoặc quá dài
• Sống trong môi trường nhiều căng thẳng, áp lực

3+ dấu hiệu tiền sản giật đặc trưng nhất

Tiền sản giật có thể diễn tiến âm thầm trong nhiều tuần trước khi xuất hiện triệu chứng rõ ràng, khiến không ít mẹ bầu bỏ qua những dấu hiệu ban đầu. Tuy nhiên, nếu chú ý kỹ, có một số biểu hiện đặc trưng mà mẹ có thể nhận biết sớm để kịp thời đến bệnh viện kiểm tra và xử trí. Vậy tiền sản giật có nguy hiểm không? Dưới đây là các dấu hiệu tiền sản giật khi mang thai:

Phù chân

Phù chân là hiện tượng phổ biến trong thai kỳ do trọng lượng thai nhi gây áp lực lên tĩnh mạch vùng chậu. Tuy nhiên, trong tiền sản giật, phù thường xuất hiện một cách bất thường, nhanh chóng và lan rộng – không chỉ ở chân mà còn ở bàn tay, mặt, thậm chí là vùng mắt. Đặc điểm phù thường là phù mềm, ấn lõm, đối xứng hai bên và không cải thiện sau nghỉ ngơi.

Huyết áp tăng

Huyết áp ≥ 140/90 mmHg sau tuần thai thứ 20 được coi là dấu hiệu cảnh báo chính của tiền sản giật. Tuy nhiên, không phải mẹ bầu nào cũng cảm nhận được khi huyết áp tăng, đặc biệt là khi tăng chậm theo thời gian. Đây là lý do vì sao việc đo huyết áp định kỳ là điều cực kỳ cần thiết, ngay cả khi mẹ cảm thấy khỏe mạnh.

Protein niệu tăng

Protein trong nước tiểu không phải là điều bình thường. Trong thai kỳ, sự xuất hiện của protein niệu – tức là có protein trong nước tiểu – được xem là một trong những tiêu chuẩn chẩn đoán tiền sản giật. Đây là dấu hiệu cho thấy thận đang bị tổn thương do huyết áp cao hoặc các phản ứng viêm bên trong cơ thể mẹ ^[3]Eclampsia. Ngày truy cập: 24/4/2025.
https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/24333-eclampsia.

Để phát hiện, mẹ cần thực hiện xét nghiệm nước tiểu định kỳ trong các lần khám thai. Nếu kết quả cho thấy lượng protein vượt mức cho phép, bác sĩ sẽ theo dõi chặt chẽ để ngăn chặn tiến triển nặng hơn của bệnh.

Dấu hiệu khác

Ngoài những triệu chứng kể trên, tiền sản giật còn có thể đi kèm nhiều biểu hiện toàn thân khác. Điển hình là mẹ tăng cân nhanh bất thường, đau đầu dữ dội, hoa mắt, mờ mắt, đau tức vùng bụng trên bên phải, buồn nôn, nôn ói hoặc giảm lượng nước tiểu,… thì đều cần đến gặp chuyên gia sớm nhất để phát hiện tiền sản giật và cách điều trị cho phù hợp.

Một số nguyên nhân gây tiền sản giật

Tiền sản giật khi mang thai nguy hiểm thế nào?

Mức độ nguy hiểm tiền sản giật phụ thuộc vào thời điểm phát hiện, mức độ nặng nhẹ của bệnh và khả năng đáp ứng điều trị. Đối với người mẹ, tiền sản giật là nguyên nhân hàng đầu gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm trong thai kỳ:

• Tăng nguy cơ sản giật (co giật trong thai kỳ): Biến chứng này có thể dẫn đến hôn mê, tổn thương não hoặc tử vong nếu không được cấp cứu kịp thời.
• Tổn thương cơ quan nội tạng: Huyết áp cao kéo dài làm tăng áp lực lệ tim, thận và gan có thể gây suy thận cấp, tổn thương gan nghiêm trọng, rối loạn đông máu hoặc hội chứng HELLP.
• Tăng nguy cơ bong nhau non: Nhau thai bị tách khỏi tử cung sớm trước khi sinh, có thể dẫn đến mất máu nặng và đe dọa tính mạng hai mẹ con.
• Nguy cơ sinh mổ bắt buộc và tăng tỷ lệ tử vong của mẹ: Tiền sản giật nặng thường buộc phải chấm dứt thai kỳ sớm để cứu mẹ, dẫn đến mổ lấy thai ngoài kế hoạch, tăng rủi ro tai biến sản khoa. Nếu không được kiểm soát đúng cách có thể gây tử vong.

Xem thêm: Bị tiền sản giật có đẻ thường được không? Có ảnh hưởng sau sinh?

Không chỉ vậy, sự phát triển và an toàn của thai nhi cũng bị đe dọa nghiêm trọng:

• Thiếu oxy và suy dinh dưỡng trong tử cung: Dinh dưỡng đến thai nhi bị suy giảm, khiến thai phát triển chậm, nhẹ cân hoặc rối loạn nhịp tim.
• Sức khỏe sau sinh suy giảm: Trẻ sinh non có nguy cơ cao gặp vấn đề về hô hấp, miễn dịch, tiêu hóa và phát triển sau này.
• Tăng nguy cơ thai lưu hoặc tử vong chu sinh: Những trường hợp tiền sản giật không được phát hiện và điều trị kịp thời có thể dẫn đến thai chết lưu, thậm chí tử vong ngay trong bụng mẹ.

Lời khuyên cho mẹ bầu có nguy cơ tiền sản giật

Dù tiền sản giật là một biến chứng nguy hiểm, nhưng mẹ có thể áp dụng những phương pháp dưới đây để phòng ngừa tiền sản giật cho bà bầu:

• Khám thai định kỳ đều đặn: Các chỉ số như huyết áp, protein niệu, cân nặng của mẹ và thai, lượng nước ối… sẽ được theo dõi sát sao.
• Theo dõi huyết áp, tiểu đạm thường xuyên: Với các mẹ từng có tiền sử cao huyết áp, nên chủ động đo huyết áp mỗi ngày tại nhà và ghi lại kết quả.
• Ăn uống khoa học: giàu canxi, magie, vitamin D: Một chế độ ăn lành mạnh không chỉ giúp mẹ bầu khỏe mạnh mà còn giảm nguy cơ phát sinh tiền sản giật. Mẹ nên ưu tiên sữa, phô mai, cá hồi, rau xanh, ngũ cốc và hấp thu ánh nắng buổi sáng nhé.
• Nghỉ ngơi: Mẹ bầu nên tránh làm việc quá sức, sắp xếp thời gian nghỉ ngơi nhiều hơn, ngủ đủ giấc và giữ tinh thần luôn thư thái. Stress kéo dài cũng là một trong những yếu tố ảnh hưởng tiêu cực đến huyết áp và nội tiết tố.
• Duy trì cân nặng hợp lý: Tăng cân quá nhanh, đặc biệt là ở tam cá nguyệt thứ hai và thứ ba, là dấu hiệu cảnh báo mẹ có thể đang gặp vấn đề về huyết áp.

Khi nào cần đi khám tiền sản giật?

Việc thăm khám đúng lúc có thể tạo ra sự khác biệt lớn giữa một thai kỳ an toàn và một biến chứng nguy hiểm. Đối với tiền sản giật – một bệnh lý diễn tiến thầm lặng – thì thời điểm đi khám càng sớm, cơ hội kiểm soát càng cao.

Nếu mẹ bầu cảm thấy bất kỳ dấu hiệu bất thường nào trong thai kỳ sau tuần thứ 20, đừng chủ quan hay đợi đến lịch khám thai tiếp theo. Một vài triệu chứng thường gặp có thể là dấu hiệu của tiền sản giật giai đoạn đầu. Phù nề các chi, đau đầu, hoa mắt, tăng cân bất thường, khó thở,… đều cần phải cực kỳ chú ý.

Ở các mẹ bầu có nguy cơ tiền sản giật, giảm thai máy có thể là dấu hiệu thai bị thiếu oxy do tuần hoàn nhau thai bị rối loạn, cần xử trí cấp cứu kịp thời. Nếu mẹ thấy thai ít đạp hơn bình thường, đạp yếu, hoặc ngừng đạp trong vài giờ, cần đến bệnh viện để được theo dõi nhịp tim thai và hoạt động của bé.

Như vậy, với bài viết trên đây chắc hẳn mẹ đã nắm được các thông tin về tiền sản giật khi mang thai là gì, có nguy hiểm không, xử lý như nào? Nếu cần hỗ trợ thêm, mẹ có thể truy cập website ferrolip.vn hoặc gọi điện theo hotline 1900 636 985 (nhánh số 2) nhé!